Наша мова

Урок 1. Наша мова

Мэта: вучыць адрозніваць на слых рускую і  бела-рускую мовы, арганізаваць назіранне за асаблівасцямі вымаўлення ў беларускай мове, вучыць расказваць па малюнку.

Абсталяванне: падручнік, сшытак, каляровыя алоукі, фламастары.

Ход урока

I. Уступная гутарка

1 . Скажите, на каком языке я сейчас с вами говорю?

— А теперь послушайте и скажите, на каком языке прозвучит следующий текст:

   -  На ЗЯМЛІ жыве шмат народаў. Кожны гаворыць на сваей роднай мове. Беларусы, украінцы і  рускія добра разумеюць адзін аднаго.

— Кто знает, на каком языке прозвучал текст? Всё ли вы поняли, о чём я говорила?

— Сегодня у нас необычныйй урок. Мы начинаем изучать белорусский язык. Сёння мы пачынаем вывучаць беларускую мову (язык). Гэта родная мова беларусаў. Яна вельмі падобная (похожа) да рускай.

2 . Паслухайце верш (стихотворение) на беларускай мове. Калі нешта будзе незразумела (непонятно), запытвайцеся (спрашивайте) у мяне:

Замежную мову

я з сада вучу,

а на беларускай —

не умею, маучу.

Замежную мову

люблю і вучу.

А нашу таксама

я ведаць хачу. "

М. Пазнякоў

— Што вам было незразумела (непонятно)? Якую мову хоча ведаць (знать) герой верша?

II. Лексічная праца

Дамінуючы лексічны матэрыял: ведаць, беларуская мова, руская мова, словы, гутарыць, размауляць, перакладаць, разумець.

1      . Праца па малюнку у сшытку.

— Разгарніце (откройте) сшытак (тетрадь). Разгледзьце малюнак (рисунок). Дзе адпачываюць (отдыхают) дзеці?

-Хто з вас быў у лагеры адпачынку? Дзе сабраліся дзеці?

— А цяпер паслухайце мой расказ па малюнку:

Каля вогнішча (костра) сабраліся дзеці з розных краін. Кожны 3 (X размауляе на сваей мове.

— На я кой мове гавораць рускія?

— На якой мове гавораць украінцы?

— На якой мове гавораць літоўцы?

— На якой мове гавораць палякі?

— Пра што гутараць (разговаривают) дзеці?

— Каб добраа разумець адзін аднаго, неабходны чалавек, які ведае (знает) адразу некалькі моў. Хто знае, як называюць такога чалавека? Так, гэта перакладчык (переводчик).

2 . Гульня «Перакладчык».

— Давайце усе разам пагуляем  у перакладчыкаў (переводчиков). Я буду называць вам словы па-руску, а вы — перакладаць па-беларуску (настаўнік дапамагае перакладаць вучням):

Белорусский язык — ,

Русский язык —

Слова —

— А цяпер я буду называць словы па-беларуску, а вы перакладайце на рускую мову:

Гутарыць —

Размауляць —

Перакладаць —

Разумець —

3 . Адказы на пытанні

— Паслухайце і адкажыце на пытанні (вопросы):

— Якую мову мы пачалі сёння вывучаць? (Беларускую мову.)

— Мы хочам навучыцца на ёй што рабіць? (Размаўляць.)

— Што трэба ведаць, каб размауляць па-беларуску? (Словы.)

III. Аўдзіраванне

1 . Сёння нас чакае яшчэ адно знаёмства. На урок беларускай мовы да нас будзе прыходзіць незвычайны госць. Паслухайце загадку і паспрабуйце адгадаць, хто гэта такі:

Недарэмна я хадзіў,

Па вясёлым свеце,

Наглядзеўся розных дзіў,

Так патрэбных д з е ц я м . . . .

У мяшку вялізны звязак.

Новых, незвычайных казак.

В. Вітка

— Я вам дапамагу. Гэта казачнік Бай. Пазнаёмцеся з ім. (Дзеці разглядаюць малюнак.)

-Казачнік Бай будзе прыносіць нам казкі. Казкі можна чытаць, можна расказваць і можна слухаць. Вы любіце слухаць казкі? Усе? Давайце скажам хорам: «Мы любім слухаць казкі». І зараз казачнік Бай падорыць нам казку. Але яе назву казачнік Б а й схаваў у загадку.

2. Паслухайце загадку, адгадку знайдзіце сярод прадметау на настауніцкім стала.

Стаіць бочачка, ні дна, ні вочачка. (Яйка.)

— Па-беларуску «яйцо» — «яйка». Хто ведае, што робяць з яйка? ('Яечню).

3. Разгледзьце малюнкі ў падручніку. Пра якое здарэнне пойдзе размова? Якую казку нагадвае? Паслухайце і адкажыце, чым я ны адрозніваюцца?

4. Чытанне казкі настастаўнікам.

Першае яечка

     Хадзіў дзед на паляванне (охоту). Паляваў ад ранку да змяркання (темноты). Зморыцца (устанет), аж слова не прамовщь, а звярыны не зловіць. Ідзе дахаты, ледзь не плача.

     Вось дык няудача!

     Баба дзеда лае (ругает), што дарма гуляе. Топча лапці,ірве аборы. Ну і гора!

    Слухаць дзеду горка бабіну гаворку.

       Баба дзеда лае, а курка кудахча: «Куд-куды, куд- куды! Дайце зерня і вады!»

      Бабка курку накарміла, вадою напата. Села курка ўгняздзечка ды знесла яечка. Бегла мышка пад скрынку (сундук), цягнула скарынку, хвастом втьнула, яечка скранула.

      Яечка скацідася — трах! — I разбшася...

       Убачыла баба, загаласіла ды з жалю усе гаршкі пабіла. Сама сярод хаты села і  — абамлела...

     Тут дзед стрэльбу схапіў, порахам набіў. Кінуўся да МЫШКІ, а мышка — на вышку (на чердак).

       Дзед з а ёю;

— Ілжэш! Ад мяне не уцячэш!

      З а парог зачапіўся і  паваліўся (упал).

      Набіў дзед гузак (шышку) з добры кулак. Ляжыць, уздыхае, мышку лае.

     Ішлі бабы па ваду, пабачылі  тую бяду, пачалі рукамі махаць, людзей на дапамогу склікаць.

      Прыбеглі  старыя , за старымі — м а л ы я . Дзеда паднялі, бабу вадой аблілі.

     Вось дык бяда! А пакуль там крычалі  ды бедавалі, курка села у падпечку ды знесла другое яечка. Круглае, белае, моцнае, спелае. Яшчэ лепшае з а першае!

         Рада баба, рад! дзед: будзе яечня на абед! Баба патэльню (сковороду) узяла, яечню спякла.

     Паклікала (позвала) гасцей — старых і  дзяцей. Усе елі  колькі хацелі. 3-за стала усталі, песні заспявалі. Узяліся у бокі, пусціліся у скокі (стали танцевать).

Скакалі, скакалі ды годзе сказалі.

Вось вам і  казка. Чытайце, калі ласка!

А. ЯКІМ0ВІЧ

5 .-  3 чаго в ам было смешна? А з чаго — н е ?

-        Куды хадзіў дзед? Чаму ён ледзь не плакаў?

-        Як парадавала курачка дзеда і бабу?

-        І што зрабіла мышка?

-        Як гаравала баба?-

-        Што рабіўдзед?

-        Што адбылося у той час, пакуль людзі крычалі, бедавалі?

-        Чым закончылася усё?

6. Фізкультхвілінка.

Мне купілі чаравічкі,

Як чырвоныя сунічкі (крокі на месцы, рукі ўбокі)

Заўтра рана-ўранку

Стану я на ганку, (стоячы, падыманне тулава на насках)

Па баках пагляджу,

А чаму – не скажу! (павароты тулава то ўлевы, то ўправы бакі).

7. Хвілнка адкрыццяў.

  А.  Абвядзіце ў сшытку па кропках абрысы прадметаў ( п а т э л ь н я , яечня на патэльні, я й к а ) , назавіце іх па-беларуску. (Калі вучні памыляюцца, настаўнік перачытвае сказ з гэтым словам у казцы.)

 - Паутарыце і закончыце выказванні:

На патэльні смажаць (жарят)…

Яечню пякуць на...

Яечню гатуюць з...

Б. З а р а з    у беларусаў дзеда і  бабу з павагай называюць дзядуля і  бабуля. - А у вас ёсць бабуля цідзядуля?

- Кім вы ім даводзіцеся?

-Пра каго можна сказаць старыя, а пра каго — малыя?

8. Паслухайце верш пра дзяцей, якія былі  ў гасцях у дзеда з бабай. Што яны там рабілі? Што пілі, елі?

Ладачкі-ладкі,

дзе былі? — У бабкі.

Што пілі в ы ? — Малако.

А што елі? — Ко-ко-ко.

Доўга ж вы сядзелі,

доўга пілі-елі.

— А мы не сядзелі —

цэлы дзень дурэлі.

Васіль  Вітка

— Як вы разумееце сэнс слова дурэлі?

— Раскажыце яго на памяць (у выглядзе дыялогу з настаўнікам).

IV. Вынік  у р о к а

— Якую мову мы пачалі вывучаць?

— Якія беларускія словы вы заномнілі?

— Як завуць госця, які  прыходзіў сёння на урок?

— Пра каго вы слухалі казку?

«Зычныя гукі [д] – [дз’]»

Тэма: «Зычныя гукі [д] – [дз’]»

       Мэты: замацоўваць веды вучняў пра зычныя гукі [д], [дз’], іх абазначэнне на піьме; замацоўваць уменні адрозніваць на слых мяккі гук [дз’], перадаваць словы з [дз’] на пісьме; развіваць фанематычны слых праз чыстагаворкі, развіваць арфаграфічную пільнасць праз уменне  знаходзіць арфаграмы ў словах; узбагачаць слоўнікавы запас вучняў словамі — назвамі дзён тыдня, словамі, у напісанні якіх адбыліся  змены; развіваць звязнае вуснае маўленне праз поўныя адказы вучняў на пытанні настаўніка, памяць, лагічнае мысленне пры выкарыстанні алгарытму; ствараць умовы для развіцця камунікатыўных якасцяў у выніку работы ў групах; паказаць важнасць выканання распарадку дня, своечасовага выканання спраў.

Асноўныя метады і прыёмы: пастаноўка праблемнага пытання; работа ў парах; работа ў групах; самастойная работа; выкарыстанне мультымедыйнай прэзентацыі; выкарыстанне энцыклапедычных даведак.

Форма правядзення: урок-падарожжа.

Абсталяванне: мультымедыйная ўстаноўка; слоўнік (у выглядзе дрэва); прадметныя малюнкі; карткі-заданні; апоры і алгарытмы.

1. Арганізацыйны этап.

-Я вельмi рада сустрэчы з вамi на ўроку беларускай мовы. А пачынаць наш урок , як і любую справу, патрэбна з добрага настрою. Створым гэты добры, дружалюбны настрой. Для гэтага ўсміхніцеся адзін аднаму, нашым гасцям.

Сядайце

- Рукі? (на месцы)
- Ногі? (на месцы)

- Локці? (з краю)

- Спіна? (прамая)

- Веды? (з сабою)

Калі веды з сабою, можна пачынаць урок.

Калі ў небе сонца свеціць

Або калі і дождж ідзе.

Давайце будзем, дзеці,

Ісці да новых ведаў кожны дзень. 

2. Праверка дамашняга задання.

— Адгарніце сшыткі. Праверым дамашняе заданне (практ. 186, с. 87).

— Назавіце словы, у якія вы ўставілі літары, абгрунтуйце свой выбар. (У словах «ведаць» і “парада”уставілі літару д, таму што пасля іх напісана літара а. У словах «будзеш» і «шкодзіць» ўставілі літары дз, таму што пасля іх напісаны  літары е, і.)

3. Актуалізацыя ведаў.

— Прычэпім вагончык і адправімся на станцыю «Актуалізацыя ведаў». Першы прыпынак «Моўная размінка».

Дзе-дзе-дзе — цягнік ідзе, гучна гудзе.

Ду-ду-ду — я па рэйках іду і вагоны вяду.

Дзі-дзі-дзі — на мяне паглядзі. Небяспечна! Глядзі!

— Назавіце словы з гукам [дз’], растлумачце іх правапіс.

— Падлічыце колькасць літар і гукаў у выдзеленым слове.

— Адзначце на «лесвіцы поспехаў», хто выканаў гэта заданне.

Чыстапісанне (на дошцы запісаны радок складоў):

дзі  да  дзе  дзё дзя  дзю

— Запішыце дату і радок чыстапісання.

Ручку правільна бяру,

Ліст з нахілам пакладу.

Сяду  роўна, не сагнуся,

І за працу я вазьмуся.

Вучні запісваюць дату з каменціраваннем, першы радок  — самастойна.

— Уважліва паглядзіце і адкажыце, які склад лішні? Чаму? (Лішні склад да, таму што літара д абазначае цвёрды гук і пасля яго пішацца літара а.)

— Якія галосныя літары абазначаюць мяккасць зычнага на пісьме? (Літары е, ё, і, ю, я.)

— Якая літара таксама абазначае мяккасць папярэдняга зычнага? (Літара ь «мяккі знак».)

Настаўнік дапісвае спалучэнні літар дзь на дошцы, вучні  — у сшытак.

— Хто выканаў гэта заданне, адзначце на «лесвіцы поспехаў». Хто прыгожа напісаў, зрабіце на праменьчыках  яшчэ адзін крок.

— Прычэпім вагончык да нашага цягніка і адправімся ў горад «Тэма і мэта».

4. Знаёмства з тэмай урока і пастаноўка мэты ўрока.

— Хто ўжо здагадаўся, якая тэма нашага ўрока? (Гукі [д], [дз’]).

— Правільна. Сёння мы будзем працаваць над тэмай «Гукі [д], [дз’]». Мы будзем вучыцца правільна вымаўляць гэтыя гукі ў словах і граматна пісаць. Пазнаёмімся з новымі беларускімі  словамі і запішам іх у свой слоўнік. Будзем вучыцца рабіць свае справы своечасова.

Вучні вядуць агульны слоўнік класа (у выглядзе дрэва па беларускай мове, дадатак 3).

5. Першаснае ўспрыманне новай тэмы.

— Прычэпім яшчэ вагон да нашага цягніка. (На дошцы.) Наступны прыпынак — Станцыя «Дзяжурная». Успомнім правіла, калі мы пішам літару д, а калі літары дз.

«Дзяжурнае правіла» Гук  [д] цвёрды, таму пасля літары д пішуцца літары а, о, у, ы, э. Гук [дз’] мяккі, таму пасля літар дз пішуцца літары е, ё, ю, я, і, ь. Гук [дз’] пішацца перад літарай в, якая абазначае мяккі гук [в’].

— Гэта правіла ў нас сёння будзе»дзяжурным». Успомнім правіла з прыкладамі, якое мы вучылі на прошлым уроку. (Вучні хорам чытаюць вершаванае правіла.)

  

Дзіва, дзядзька, дзверы, дзевяць, Дзюба, дзённік, дзяцел, дзесяць, Дзед Дзяніс, дзяўчынка, дзік — Літар дзве, а гук адзін!

— Хто ўспомніў гэта правіла, адзначце на «лесвіцы поспехаў».

Фізкультхвілінка (гульня «Носікі»).

— Давайце крышку адпачнём. Нам спатрэбяцца носікі. Паспрабуйце ў паветры «напісаць» носікам першую літару ў слове «так».

— А цяпер увага! Я буду называць словы, а вы павінны «пісаць» у паветры толькі тыя словы, у якіх ёсць мяккі гук [дз’], а калі няма — то нічога «не пісаць». Напрыклад, тыдзень.

— Зразумела?

Дзяўчынка, Дар’ я, Дзіяна, дзяжурны, Днепр, дзяржава, Радзіма, лідар.

— А што азначае слова лідар? Гэта слова мы паглядзім у тлумачальным слоўніку.

Падрыхтаваны вучань тлумачыць лексічнае  значэнне слова лідар, дадатак 4.

— Возьмем слова лідар у наш слоўнік.

Настаўнік прымацоўвае слова на «дрэва».

— Прычэпім вагон і адправімся на станцыю «Слоўнікавая».

6. Слоўнікавая работа.

-  Зараз мы папрацуем са слоўнікам, які размешчаны у канцы падручніка на сіаронкі 131, 132.

• Першы рад выпісвае словы з дз з радзела “Дзікія звяры”, а другі рад з раздзела “Дзікія птушкі”. У выпісаных словах паставіць націск, падкрэсліць гук дз.

— Хто ўсё зрабіў, адзначце на «лесвіцы поспехаў», а хто правільна і без памылак — зрабіце яшчэ адзін крок.

— Чапляем вагон і адпраўляемся на станцыю «Засваенне ведаў»

7. Засваенне новых ведаў

• Работа з падручнікам (развіццё мовы.)

— На гэтай станцыі папрацуем з падручнікам. Адгарніце падручнік на с.87, практ. 188. Прачытайце. Запішыце сказ пад дыктоўку.

Як у хустачках дзяўчынкі , чырванеюць дзве асінкі.

Пісьмо пад дыктоўку. Адзін вучань працуе ля дошкі.

— Падкрэсліце літары, якія пішуцца пасля дз. Праверце. Адзначце сваю работу на «лесвіцы поспехаў».

• Работа ў парах (творчае заданне), дадатак 6.

— Адкрыйце канверты. Прачытайце словы. Што яны абазначаюць? (Назвы дзён тыдня.) Размясціце іх па парадку. Устаўце патрэбныя літары.

— Запішыце назвы дзён па парадку ў свае сшыткі. Падкрэсліце арфаграмы «дзяжурнага правіла». Праверце. Хто напісаў правільна і прыгожа, падніміцеся яшчэ на адзін крок «лесвіцы поспехаў».

— Прычэпім вагон і адправімся на станцыю «Фізкультхвілінка».

Фізкультхвілінка.

У панядзелак я бялізну мыла (нахілы ўперад),

Падлогу ў аўторак падмятала (нахілы ўніз,)

У сераду пякла калач (рухі рукамі),

А ў чацвер шукала мяч (павароты галавы),

У пятніцу скакала (скокі на месцы),

А ў суботу дарабіла ўсю работу (хадзьба на месцы),

У нядзелю ўмывалася (імітацыя умывання),

Да бабулі я збіралася (хадзьба на месцы).

8. Кантроль і прымяненне ведаў на практыцы.

— Цягнік прывёз нас на станцыю «Замацаванне», дзе вы будзеце працаваць самастойна.

 Тэст

1. Падкрэсліце літары, якія абазначаюць мяккасць

зычны на пісьме:

 а, і, у, я, е, ю, ь, ы, ё

2. Падкрэсліце словы з цвёрдым гукам [д].

Дзіва, дамы, хадзіць, дзіця, дзед, дуб, доўгі, дзівак, думаць.

3. У якіх словах трэба пісаць літару я? Падкрэсліце іх.

Дз..цел, Дз.. ніс, д..рога, Д..ніла.

4. Вымавіце слова дзень. Адзначце знакам   +  

правільнае выказванне.

      Усе зычныя у гэтым слове цвёрдыя.

 Усе зычныя у гэтым слове мяккія.

 У гэтым слове ёсць і цвёрдыя, і мяккія зычныя.

5. Запішыце адказы на пытанні.

У з о р: Дзе сядзіць птушка?

Птушка сядзіць у гняздзе.

Дзе плыве рыбка?

______________________________________________

Дзе растуць агуркі?

______________________________________________

Дзе пасадзілі яблыньку?

__________________________________________

          Словы для даведак: вада, града, сад.

— Адзначце на «лесвіцы поспехаў», хто выканаў гэта заданне.